Апалагітычныя катэхезы

Асноўныя рысы праваслаўя, частка 4

Сябры, я працягваю распавядаць пра асаблівасці ўсходняй багаслоўскай традыцыі. Сёння я ў агульных словах апішу некалькі чарговых характэрных рыс Праваслаўя.

Трынітарнай характар ​​багаслоўя

Усходняе (праваслаўнае) багаслоўе носіць ярка выражаны трынітарнай характар. Боская Літургія, якая, як я ужо ўзгадваў у адной з перадачаў, займае цэнтральнае месца ва ўсходнім багаслужэнні, пачынаецца словамі: «Блаславёнае Валадарства Айца і Сына, і Сьвятога Духа, цяпер і заўсёды, і на векі вякоў».

Характэрна, што на Захадзе багаслоўская думка была больш сканцэнтравана на хрысталогія і антрапалогіі, чым на таямніцы Найсвятой Тройцы. Гэтая розніца адбылася з-за розных напрамкаў думак Святых Айцоў: на Усходзе кропкай выхаду для тэалагічнай рэфлексіі была таямніца Найсвятой Тройцы, на Захадзе ж — таямніца чалавечага быцця.

Іншымі словамі, у той час, калі на Усходзе сузіралі таямніцу Найсвятой Тройцы (што знайшло свой выраз паміж іншым у багаслужэньні), то на Захадзе разважалі пра ласку, свабодную волю чалавека і структуры Царквы (пар. Василь Тучапець, Нарис східного богослов’я, с. 15).

Пнеўматалагіны аспект

Пнеўматалогія — гэта вучэнне аб Святым Духу. Усходняя багаслоўская традыцыя асаблівае значэнне надае Святому Духу. Сапраўды, у шэрагу з такімі «асноўнымі», шырока вядомымі малітвамі, як «Ойча наш» і «Багародзіца, радуйся», радавыя практыкуючыя праваслаўныя заклікаюць Святога Духа ў малітве «Цару Нябесны» або «Уладару Нябесны» (гэтая малітва — з’яўляецца адначасова царкоўным гімнам і шырока выкарыстоўваецца ў багаслужэнні):

Уладару Нябесны,
Суцяшальніку, Духу Праўды,
Ты ўсюды прысутны і ўсё напаўняеш,
Скарбніца дабра і жыцьця Падаўца,
Прыйдзі і пасіліся ў нас, і ачысьці нас ад усяго благога,
і збаў, Добры, душы нашыя.

Вядома, гэтым не абмяжоўваецца пнеўматалагічны характар Усходняй багаслоўскай традыцыі, аднак жа ў гэтым месцы дазволю сабе спыніцца, каб працягнуць гэту тэму (калі атрымаецца) у асобнай праграме прысвечанай пнеўматалагічнаму хрысціянству. А пакуль давайце звернем увагу на наступную рысу ўсходняй багаслоўскай традыцыі.

Касмічны аспект

Усходняе багаслоўе кажа пра тое, што Царква, будучы Целам Хрыстовым, носіць касмічны характар. Той факт, што Хрыстос стаў чалавекам, прыняў цела — таксама мае касмічнае значэнне, бо азначае новы (восьмы) дзень тварэння свету. (Пар. Васіль Тучапець, Намалюй східного богослов’я, с. 16).

Ян Павел II наступным чынам выказвае гэтую думку ў сваім Апостальскім пасланні «Святло Усходу»: «Касмічная рэальнасць заклікана таксама ўзносіць падзяку, бо ўвесь космас прызначаны да поўнага ўз’яднання ў Хрысце Госпадзе» (Orientale lumen, 11).

Касмічны аспект праваслаўнага багаслоўя звязаны на прамую з Пасхальнай Таямніцай Ісуса Хрыста.

Велікодны характар

Велікодны (пасхальны) характар ​​ўсходняй традыцыі асабліва заўважны ў багаслужэнні Усходніх Цэркваў, а таксама ў духоўнасці. У той час, як на хрысціянскім Захадзе асаблівая ўвага звернута на Укрыжаванне Госпада нашага Ісуса Хрыста, то на хрысціянскім Усходзе увагу паглынута Ягоным ўваскрасеннем.

Гэтыя два аспекты хрысціянскага веравучэння, вядома ж, не супярэчаць адзін аднаму, а наадварот з’яўляюцца адным цэлым з пункту гледжання таго, што зрабіў для чалавецтва наш Збаўца.

Эсхаталагічных аспект

Для Усходніх Цэркваў характэрнай рысай з’яўляецца эсхаталагічнае свядомасць. Вядома, што хрысціянская эсхаталогія — гэта навука аб канцы свету, гэта бачанне таго, што павінна адбыцца з сусветам і чалавекам. Агульная эсхаталогія кажа пра лёс гэтага свету і пра тое, што чакае яго ў канцы ягонагша існаваньня. Персанальная эсхаталогія вучыць аб пасмяротным быцці кожнага чалавека.

Такое бачанне на Ўсходзе выяўляецца ў вучэнні аб тым, што не варта прывязвацца да гэтага свету і зямнога жыцця, а перш за ўсё мець перад сабой перспектыву вечнага жыцця ў Божым Валадарстве. Для Захаду ж характэрна увага да зямной рэчаіснасці, да актуалізацыі хрысціянства ў сусветнай гісторыі.

Падыход Захаду можна было б назваць «дарагогай эвалюцыі», у той час як падыход Усходу «шляхам перамянення» (пар. Василь Тучапець, Нарис східного богослов’я,с. 18). Зноў хочацца падкрэсліць, што такія падыходы не ўзаемавыключаюць адзін аднаго, але хутчэй за ўзаемадапаўняюць.

Духоўны свет іконы

Цяжка пераацаніць ўплыў іканапісу на Усходнюю традыцыю і духоўнасць.Разам з Літургіяй яна сталася носьбітам Паданьня. Ікона выказвае не толькі духоўнасць Усходніх Цэркваў, але і дагматычную свядомасць, а таксама з’яўляецца сімвалам прававернасці.

Абраз на ўсходзе — гэта не тое ж самае, што царкоўны жывапіс на Захадзе. На Захадзе фрэскі і выявы ў храме служылі «бібліяй для ўбогіх», тых хто не ўмее чытаць. На Усходзе ж ікона — гэта сустрэча з евангельскай рэчаіснасьцю, акно ў духоўны свет.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *